Instagram “Klinik Bağımlılık” İddiasıyla Mahkemede

Dünyanın en yaygın sosyal medya platformlarından Instagram, genç kullanıcıların ruh sağlığına zarar verdiği ve “klinik düzeyde bağımlılık” oluşturduğu iddialarıyla ABD’de hakim karşısına çıktı. Platformun CEO’su Adam Mosseri, Los Angeles’ta görülen davada ifade vererek, Instagram kullanımının klinik anlamda bir bağımlılık yarattığı görüşünü reddetti.

Dava Neden Açıldı, Kim Taraf?

Dava, şu anda 20 yaşında olan ve kamuoyunda “Kaley” adıyla anılan genç bir kadının, Instagram’ın sahibi Meta ile birlikte YouTube’a karşı açtığı tazminat talebiyle başladı.

Davacı taraf, şirketlerin genç kullanıcıları platformda daha uzun süre tutmak için bilinçli biçimde “bağımlılık yaratacak” özellikler tasarladığını ve bunun ciddi psikolojik sorunlara yol açtığını öne sürüyor. Söz konusu dava, benzer gerekçelerle açılmış 1.500’den fazla dosya açısından da emsal niteliği taşıyor.

“Bağımlılık Değil, Sorunlu Kullanım”

Mahkemede savunma yapan Mosseri, Instagram kullanımını “kişinin kendini iyi hissetmeyeceği kadar uzun süre televizyon izlemesine” benzetti. “Klinik bağımlılık” tanımını kabul etmeyen Mosseri, bunun yerine “sorunlu kullanım” ifadesinin daha doğru olduğunu savundu.

Davacı avukatı Mark Lanier, genç kadının bir gün içinde 16 saatten fazla Instagram’da zaman geçirdiğini hatırlatarak bunun açık bir bağımlılık göstergesi olduğunu ileri sürdü. Mosseri ise bu süreyi “sorunlu” olarak değerlendirdi ancak bunun tıbbi anlamda bağımlılık sayılmayacağını söyledi.

Psikolojik Sorunların Kaynağı Tartışması

Meta’nın savunma ekibi, davacının yaşadığı ruhsal sorunların sosyal medya kullanımından değil, çocukluk dönemindeki ailevi problemlerden kaynaklandığını iddia etti. Şirket avukatları, genç kadının sosyal medya kullanmaya başlamadan önce de ciddi psikolojik zorluklar yaşadığını savunarak platformların doğrudan sorumlu tutulamayacağını belirtti.

Güzellik Filtreleri ve “Dopamin” Mekanizması

Duruşmada, Instagram’daki yüz hatlarını değiştiren “güzellik filtreleri” uzun süre tartışıldı. Mahkemeye sunulan 2019 tarihli şirket içi yazışmalarda, bazı yöneticilerin bu filtrelerin genç kızlarda “vücut dismorfisi” riskini artırabileceği konusunda uyarılarda bulunduğu görüldü.

Mosseri, estetik cerrahiyi doğrudan teşvik eden filtrelerin kaldırıldığını ifade etti. Ancak burun incelten ya da dudak dolgunlaştıran filtrelerin tamamen yasaklanmadığını, bunun rekabet koşullarıyla bağlantılı olduğunu kabul etti.

Davacı taraf ayrıca “sonsuz kaydırma” özelliği ile “beğeni” butonunun gençlerde dopamin temelli bir ödül sistemi yarattığını ve bunun platforma bağlılığı artırdığını savundu.

Kâr ve Motivasyon İddiaları

Duruşmada Mosseri’nin yıllık gelirinin prim ve hisse senedi kazançlarıyla birlikte 20 milyon dolara ulaşabildiği de gündeme geldi. Davacı taraf, şirket yöneticilerinin kararlarını hisse değerini artırma motivasyonuyla almış olabileceğini öne sürdü.

Mosseri ise Instagram’ın genç kullanıcı grubundan diğer yaş kategorilerine kıyasla daha az gelir elde ettiğini, bu nedenle gençleri hedef almanın doğrudan kâr maksimizasyonu amacı taşımadığını savundu.

Karar Ne Anlama Gelecek?

Los Angeles’ta görülen dava, sosyal medya platformlarının ürün tasarımı, kullanıcı güvenliği ve özellikle çocukların ruh sağlığı üzerindeki etkileri açısından kritik bir dönemeç olarak değerlendiriliyor. Mahkemenin vereceği karar, teknoloji şirketlerinin hukuki sorumluluk sınırlarını yeniden belirleyebilir.