İş hukukunda genel kural şudur: “İstifa eden işçi kıdem tazminatı alamaz.” Ancak her genel kuralın istisnaları vardır. Türk hukuk sisteminde çalışanlara tanınan en büyük haklardan biri, halk arasında “15 yıl 3600 gün” olarak bilinen, kanuni adıyla “Emeklilik İçin Yaş Dışındaki Şartların Tamamlanması Nedeniyle Fesih” hakkıdır.
Peki, SGK’dan yazı alıp işten ayrılarak tazminat nasıl alınır? Bu hakkı kullanan işçi başka bir işe girebilir mi? İşte Yargıtay kararları ışığında tüm detaylar.
1. Yasal Dayanak: 1475 Sayılı Kanun 14. Madde
Her ne kadar İş Kanunumuz değişmiş olsa da (4857 sayılı kanun), kıdem tazminatına ilişkin 1475 sayılı eski İş Kanunu’nun 14. maddesi halen yürürlüktedir.
Bu maddenin 5. fıkrasına göre; işçi, emeklilik için gereken sigortalılık süresini ve prim gün sayısını doldurmuşsa, yaşını beklemek zorunda kalmadan işten ayrılarak kıdem tazminatını talep edebilir.
2. Kimler 3600 Gün ile Tazminat Alabilir? (Kritik Tarih: 08.09.1999)
Bu haktan yararlanabilmek için sigorta giriş tarihiniz hayati önem taşır. Şartlar giriş tarihinize göre değişmektedir:
A) 08.09.1999 Öncesi Sigortalı Olanlar
Eğer ilk sigorta girişiniz (staj hariç, uzun vadeli sigorta kolları) 8 Eylül 1999 tarihinden önce ise şanslı gruptasınız. Şartlar şunlardır:
-
15 Yıl Sigortalılık Süresi: (Bu süre 2014 yılı itibarıyla herkes için dolmuştur).
-
3600 Prim Günü: Toplamda en az 3600 gün ödenmiş priminizin olması gerekir.
B) 08.09.1999 ile 30.04.2008 Arası Sigortalı Olanlar
Bu tarihler arasında işe girenler için “15 yıl 3600 gün” kuralı geçerli değildir. Bu kişiler için kademeli geçiş öngörülmüştür:
-
Seçenek 1: 7000 prim günü.
-
Seçenek 2: 25 yıl sigortalılık süresi ve 4500 prim günü.
C) 01.05.2008 Sonrası Sigortalı Olanlar
Bu tarihten sonra işe girenler için şartlar daha da ağırlaşmıştır. Kıdem tazminatını istifa ederek alabilmek için genelde 7200 prim günü veya 5400 gün + 25 yıl şartı aranmaktadır.
3. Adım Adım İşlem Süreci: Nasıl Başvurulur?
Bu hakkı kullanırken usul hataları yapmak, tazminatın yanmasına neden olabilir. İşte izlemeniz gereken yasal yol haritası:
-
SGK’ya Başvuru: Bağlı bulunduğunuz Sosyal Güvenlik Kurumu müdürlüğüne giderek “Kıdem tazminatı alabilir yazısı” talep edin. (e-Devlet üzerinden de alınabilmektedir ancak ıslak imzalı/kaşeli olması işveren nezdinde daha güvenilirdir).
-
İşverene Bildirim: Aldığınız bu belgeyi bir dilekçe ekinde işverene sunun.
-
Dilekçe İçeriği: İstifa dilekçenizde “Sıkıldım, ayrılıyorum” yazmayın. “1475 sayılı yasanın 14. maddesi gereği, emeklilik için yaş dışındaki şartları sağlamam nedeniyle…” ifadesini mutlaka kullanın.
-
Noter İhtarı (Tavsiye): İşvereninizin sorun çıkarma ihtimali varsa, bu bildirimi Noter kanalıyla ihtarname çekerek yapmanız en sağlıklı yoldur.
4. Tazminatı Alıp Başka İşe Girebilir Miyim? (Yargıtay İçtihatları)
En çok merak edilen ve işverenlerin işçiyi en çok korkuttuğu konu budur: “Eğer tazminatını alıp gidersen başka yerde çalışamazsın, çalışırsan tazminatı geri isterim.”
Bu bilgi hukuken yanlıştır.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun yerleşik içtihatlarına göre; Çalışma hürriyeti anayasal bir haktır. İşçinin bu maddeye dayanarak işten ayrılması, bir daha çalışmayacağı anlamına gelmez. İşçi, tazminatını aldıktan sonra daha iyi şartlarda, daha yüksek maaşla veya daha yakın bir konumda başka bir işe girebilir.
Önemli İstisna (Hakkın Kötüye Kullanımı): Yargıtay, bazı durumlarda işvereni haklı bulabilir. Örneğin; işçi Cuma günü bu gerekçeyle istifa edip, Pazartesi günü aynı sektördeki rakip firmada işe başlarsa ve bu durum önceden planlanmışsa, Yargıtay bunu “Hakkın Kötüye Kullanımı” olarak değerlendirebilir. Ancak işçi bir süre dinlendikten sonra veya farklı koşullarla işe başlarsa tazminatı iade etmesi gerekmez.
5. İhbar Süresi ve İhbar Tazminatı
Bu maddeye dayanarak işten ayrılan işçi:
-
Kıdem Tazminatı: Alır.
-
İhbar Tazminatı: Alamaz (Çünkü sözleşmeyi kendisi feshetmektedir).
-
İhbar Süresi: İşçinin ihbar süresi kadar (örneğin 8 hafta) bekleme zorunluluğu yoktur. Belgeyi verdiği an işten ayrılabilir. Ancak iş ahlakı gereği makul bir süre önce haber vermek her zaman daha iyidir.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
3600 günüm var ama hepsi aynı işyerinde değil, olur mu? Evet, olur. 3600 gün toplam çalışma hayatınızdaki primdir. Ancak kıdem tazminatı, sadece son işyerinizde geçen sürenize göre hesaplanır. Son iş yerinde en az 1 yıl çalışmış olmanız şarttır.
İşveren “Param yok, ödemiyorum” derse ne yapmalı? Önce zorunlu arabuluculuk sürecine başvurulmalı, anlaşma sağlanamazsa İş Mahkemesi’nde dava açılmalıdır.
Sadece 1999 öncesi girişi olanlar mı yararlanabilir? Halk arasında “3600 gün” olarak bilindiği için böyle bir algı var. Ancak yukarıda belirttiğimiz gibi 1999 sonrası girenler de 4500 gün veya 7000 gün şartlarını sağlayarak (süre şartıyla birlikte) aynı haktan yararlanabilir.
