NATO zirvesi için Ankara’da bulunan ABD Başkanı Donald Trump, Türkiye ile ABD ilişkilerinde uzun süredir kritik başlıklar arasında yer alan CAATSA yaptırımlarına ilişkin dikkat çeken bir açıklama yaptı. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile Ankara’da bir araya gelen Trump, Türkiye’ye yönelik uygulanan CAATSA yaptırımlarını kaldıracağını söyledi.

36. NATO Liderler Zirvesi kapsamında Ankara’da temaslarda bulunan Trump’ın açıklaması, Türkiye ile ABD arasındaki savunma sanayii ilişkileri açısından önemli bir gelişme olarak değerlendirildi. Zirve öncesinde ve zirve sırasında iki ülke arasındaki görüşmelerin en önemli gündem maddeleri arasında ticaret, askeri iş birliği, F-35 konusu, İran başlığı ve CAATSA yaptırımları yer aldı.

Trump’ın “CAATSA yaptırımlarını kaldıracağını” ifade etmesi, Ankara’daki NATO zirvesinin en dikkat çeken başlıklarından biri oldu. Bu açıklama, Türkiye ile ABD arasında savunma alanında yeni bir dönemin kapısının aralanabileceği yorumlarına neden oldu.

Ankara’daki Zirvede Türkiye ABD İlişkileri Öne Çıktı

ABD Başkanı Donald Trump, Ankara’da Cumhurbaşkanı Erdoğan ile yaptığı görüşmede Türkiye ile ABD arasındaki ilişkilerin güçlü olduğuna dikkat çekti. Trump, iki ülke arasındaki ilişkileri “övgüye layık” olarak nitelendirirken, Cumhurbaşkanı Erdoğan ile olan dostluğuna da özel vurgu yaptı.

Trump, daha önce yaptığı açıklamada Cumhurbaşkanı Erdoğan için “harika bir lider” ifadesini kullanmış, Erdoğan’ın dünya genelinde saygı gören bir lider olduğunu söylemişti. İki lider arasındaki uyuma dikkat çeken Trump, Erdoğan ile başından beri iyi bir kimya yakaladıklarını ifade etmişti.

Ankara’daki görüşmede öne çıkan en önemli başlıklardan biri de Türkiye’ye yönelik CAATSA yaptırımları oldu. Trump’ın yaptırımları kaldıracağını söylemesi, iki ülke ilişkilerinde uzun süredir çözüm bekleyen dosyalardan birinin yeniden gündemin merkezine taşınmasına yol açtı.

CAATSA Açıklaması Savunma Sanayii İçin Kritik Mesaj Oldu

Türkiye’ye uygulanan CAATSA yaptırımları, savunma sanayii alanında Ankara ile Washington arasında en fazla tartışılan konular arasında yer alıyor. Türkiye’nin Rusya’dan S-400 hava savunma sistemi almasının ardından ABD, Türkiye’yi F-35 programından çıkarmış ve CAATSA kapsamında yaptırım kararı almıştı. Bu süreç, iki ülke arasındaki savunma iş birliğinde önemli bir kırılma noktası olarak kayıtlara geçmişti.

Trump’ın Ankara’da yaptığı açıklama bu nedenle yalnızca diplomatik bir mesaj olarak değil, aynı zamanda savunma sanayii alanında yeni bir sürecin işareti olarak görüldü. ABD Başkanı’nın yaptırımları kaldıracağını söylemesi, Türkiye’nin savunma sanayii alanındaki beklentileri ve F-35 başlığı açısından da yakından takip edilecek bir gelişme haline geldi.

Zirve öncesinde Dışişleri Bakanı Hakan Fidan da Türkiye ile ABD arasında CAATSA yaptırımlarının kaldırılması yönünde irade bulunduğunu ifade etmişti. Fidan, bu konunun Ankara’daki NATO zirvesi kapsamında ele alınacak başlıklar arasında bulunduğunu belirtmişti.

F-35 Dosyası da Masada

Trump, Ankara’daki açıklamalarında F-35 konusuna da değindi. Bir gazetecinin F-35 satışıyla ilgili sorusuna yanıt veren Trump, bu konuda kararın ABD tarafından verileceğini söyledi. Türkiye ile çok iyi ilişkileri olduğunu vurgulayan Trump, Türkiye’nin uzun zamandır sadık bir müttefik olduğunu belirtti.

ABD Başkanı, “Türkiye çok uzun zamandan beri çok sadık bir müttefik oldu, birçoğundan da daha sadık bir müttefik oldu” sözleriyle Ankara’ya güçlü bir mesaj verdi. F-35’lerin dünyanın en iyi savaş uçakları arasında olduğunu söyleyen Trump, bu konunun görüşmede ele alınacağını ifade etti.

CAATSA yaptırımlarına ilişkin açıklama ile F-35 başlığının aynı diplomatik atmosferde gündeme gelmesi, Ankara-Washington hattında savunma sanayii dosyalarının yeniden hız kazanabileceği değerlendirmelerini beraberinde getirdi.

Trump Türkiye’nin Askeri Gücüne Övgüde Bulundu

ABD Başkanı Trump, Ankara’daki açıklamalarında Türkiye’nin askeri kapasitesine de geniş yer ayırdı. Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın yönetiminde Türkiye’nin askeri anlamda çok güçlü bir ülke haline geldiğini belirten Trump, Türk ordusunun ekipman ve personel kapasitesini övdü.

Trump, Türkiye’nin NATO içindeki konumuna işaret ederek, ülkenin ittifak açısından kilit bir role sahip olduğunu vurguladı. Türkiye’nin askeri gücü ve bölgesel etkisi, Ankara’daki NATO zirvesinin en önemli diplomatik başlıklarından biri olarak öne çıktı.

ABD Başkanı’nın hem Türkiye’nin askeri kapasitesini övmesi hem de CAATSA yaptırımlarını kaldıracağını söylemesi, iki ülke ilişkilerinin savunma boyutunda dikkatle izlenecek yeni bir döneme girebileceği şeklinde değerlendirildi.

Erdoğan Olmasaydı Zirveye Katılmazdım Sözleri Gündem Olmuştu

Trump’ın Ankara’daki en dikkat çeken açıklamalarından biri de Cumhurbaşkanı Erdoğan’a yönelik sözleri olmuştu. ABD Başkanı, “Eğer Sayın Cumhurbaşkanı olmasaydı ben bu zirveye katılmazdım” diyerek Erdoğan’a duyduğu saygıyı ve Türkiye’nin ev sahipliğinin kendisi açısından taşıdığı önemi açık şekilde dile getirmişti.

Bu sözler, Ankara’daki NATO zirvesinde liderler arasındaki ilişkinin diplomatik gündemin merkezinde yer aldığını gösterdi. Trump, Erdoğan ile güçlü bir dostluk ilişkisine sahip olduğunu vurgularken, iki lider arasındaki uyumun Türkiye-ABD ilişkilerine olumlu yansıdığını ifade etti.

NATO Müttefiklerine Eleştiri Geldi

Trump, konuşmasında NATO müttefiklerine yönelik eleştirilerde de bulundu. ABD’nin NATO’ya bugüne kadar büyük miktarda kaynak aktardığını belirten Trump, Avrupa ülkelerinin ABD’yi destekleme konusunda yeterli adımları atmadığını savundu.

İtalya, Almanya ve Fransa’yı örnek gösteren Trump, bazı ülkelerin ABD’yi yalnız bıraktığını ileri sürdü. Buna karşılık Türkiye’ye ayrı bir parantez açan Trump, Ankara’yı sadık bir müttefik olarak tanımladı.

ABD Başkanı’nın açıklamaları, Ankara’daki NATO zirvesinde Türkiye’nin ittifak içindeki rolünün güçlü şekilde vurgulandığını ortaya koydu. CAATSA yaptırımlarının kaldırılacağına yönelik sözleri ise zirvenin en önemli diplomatik çıkışlarından biri olarak öne çıktı.

Türkiye ABD İlişkilerinde Yeni Dönem Sinyali

Trump’ın CAATSA yaptırımlarını kaldıracağını söylemesi, Türkiye ile ABD arasında uzun süredir devam eden savunma sanayii sorunlarının çözümü açısından kritik bir mesaj verdi. Ankara’daki NATO zirvesinde yapılan açıklamalar, iki ülke arasında hem askeri hem ekonomik hem de diplomatik alanlarda yeni temasların güçlenebileceğini gösterdi.

Türkiye’nin NATO içindeki kilit konumu, Erdoğan ve Trump arasındaki yakın ilişki, F-35 dosyası ve CAATSA yaptırımları birlikte değerlendirildiğinde, Ankara’daki zirve iki ülke ilişkileri açısından önemli bir dönüm noktası olarak öne çıktı.

Sıkça Sorulan Sorular

Trump CAATSA yaptırımları hakkında ne söyledi? Trump, NATO zirvesi için bulunduğu Ankara’da Türkiye’ye yönelik uygulanan CAATSA yaptırımlarını kaldıracağını söyledi.

CAATSA yaptırımları neden gündeme gelmişti? CAATSA yaptırımları, Türkiye’nin Rusya’dan S-400 hava savunma sistemi almasının ardından ABD ile Türkiye arasında savunma sanayii alanında yaşanan gerilim nedeniyle gündeme gelmişti.

Trump F-35 konusunda ne açıklama yaptı? Trump, F-35 konusunun görüşmede ele alınacağını belirterek, Türkiye’nin uzun zamandır sadık bir müttefik olduğunu söyledi.

Trump Erdoğan hakkında ne dedi? Trump, Cumhurbaşkanı Erdoğan için “harika bir lider” ifadesini kullandı ve Erdoğan olmasaydı NATO zirvesine katılmayacağını söyledi.

Ankara’daki NATO zirvesinde hangi konular öne çıktı? Zirvede Türkiye-ABD ilişkileri, CAATSA yaptırımları, F-35 konusu, ticaret, askeri iş birliği ve İran başlığı öne çıktı.

---

CAATSA Nedir ve Türkiye İçin Neden Bu Kadar Önemli

CAATSA, son yıllarda Türkiye-ABD ilişkilerinde en çok konuşulan yaptırım başlıklarından biri haline geldi. Özellikle Türkiye’nin Rusya’dan S-400 hava savunma sistemi almasının ardından gündeme gelen CAATSA yaptırımları, yalnızca iki ülke arasındaki savunma iş birliğini değil, F-35 savaş uçağı programını, savunma sanayii projelerini ve diplomatik ilişkileri de doğrudan etkileyen kritik bir dosya olarak öne çıktı.

CAATSA’nın açılımı “Countering America’s Adversaries Through Sanctions Act” şeklindedir. Türkçeye “Amerika’nın Hasımlarına Yaptırımlar Yoluyla Karşı Koyma Yasası” olarak çevrilebilir. ABD Kongresi tarafından kabul edilen bu yasa, İran, Rusya ve Kuzey Kore’ye yönelik yaptırımları düzenleyen kapsamlı bir yaptırım çerçevesidir. Resmi metinde CAATSA’nın İran, Rusya Federasyonu ve Kuzey Kore hükümetlerinin faaliyetlerine karşı yaptırım mekanizması oluşturmak amacıyla çıkarıldığı belirtilir.

CAATSA Ne Anlama Geliyor

CAATSA, ABD’nin dış politika ve ulusal güvenlik hedefleri doğrultusunda uyguladığı yaptırım araçlarından biridir. Yasa, yalnızca ABD vatandaşlarını veya Amerikan şirketlerini değil, bazı durumlarda ABD dışındaki kişi, kurum ve ülkeleri de etkileyebilen bir yapıya sahiptir. Bu nedenle CAATSA, klasik bir iç hukuk düzenlemesinden daha geniş sonuçlar doğurur.

Yasanın temel mantığı, ABD’nin “hasım” olarak tanımladığı ülkelerle belirli alanlarda ciddi ekonomik, askeri veya teknolojik iş birliği yapan kişi ve kurumlara yaptırım uygulanabilmesidir. Bu kapsamda özellikle Rusya’nın savunma ve istihbarat sektörleriyle yapılan “önemli işlemler” CAATSA’nın en fazla tartışılan bölümlerinden biri olan 231. madde kapsamında değerlendirilir.

CAATSA Hangi Ülkeleri Hedef Alıyor

CAATSA ilk olarak İran, Rusya ve Kuzey Kore’ye yönelik yaptırım başlıklarını bir araya getiren geniş kapsamlı bir yasa olarak tasarlandı. Yasanın bölümleri incelendiğinde İran’a yönelik balistik füze programı, insan hakları ihlalleri ve terör bağlantılı yaptırımlar; Rusya’ya yönelik siber faaliyetler, savunma ve istihbarat sektörü işlemleri, enerji projeleri ve mali yaptırımlar; Kuzey Kore’ye yönelik ise ekonomik ve ticari yaptırım uygulamaları öne çıkar.

Bu yönüyle CAATSA yalnızca bir savunma sanayii yaptırımı değildir. Finans, enerji, teknoloji, dış ticaret, silah transferi ve diplomatik ilişkileri etkileyebilecek geniş bir yaptırım sistemidir. Ancak Türkiye açısından CAATSA denildiğinde en çok konuşulan başlık, Rusya’dan alınan S-400 hava savunma sistemi nedeniyle gündeme gelen 231. madde olmuştur.

CAATSA 231. Madde Nedir

CAATSA’nın 231. maddesi, Rusya Federasyonu hükümetinin savunma veya istihbarat sektörleriyle “önemli işlem” yapan kişi ya da kurumlara yaptırım uygulanmasını öngörür. Yasa metnine göre ABD Başkanı, böyle bir işlem yapıldığını belirlediği kişi veya kurumlara 235. maddede yer alan yaptırımlardan en az beşini uygulamakla yükümlüdür.

Bu madde, CAATSA’nın en kritik bölümlerinden biri olarak kabul edilir. Çünkü Rus savunma sanayiiyle yapılan büyük ölçekli silah alımları veya teknoloji transferleri, ABD tarafından bu kapsamda değerlendirilebilir. Türkiye’nin S-400 sistemi alımı da bu nedenle CAATSA tartışmasının merkezine yerleşti.

CAATSA Yaptırımları Neleri Kapsar

CAATSA’nın 235. maddesi, uygulanabilecek yaptırım seçeneklerini sıralar. Bu yaptırımlar arasında ABD Export-Import Bank desteğinin kesilmesi, ihracat lisanslarının durdurulması, ABD finans kuruluşlarından kredi verilmesinin engellenmesi, uluslararası finans kuruluşlarında kredi desteğine karşı çıkılması, kamu alımlarına yasak getirilmesi, döviz işlemlerinin kısıtlanması, bankacılık işlemlerinin yasaklanması, mal varlığıyla ilgili işlemlerin sınırlandırılması, hisse veya borçlanma araçlarına yatırım yasağı, şirket yöneticilerine vize kısıtlaması ve üst düzey yöneticilere yaptırım uygulanması gibi başlıklar bulunur.

Bu yaptırımların tamamı aynı anda uygulanmak zorunda değildir. İlgili madde kapsamında yaptırım kararı alınması halinde ABD yönetimi, yasanın öngördüğü seçenekler arasından belirli yaptırımları seçebilir. Bu nedenle CAATSA, hedef alınan kişi veya kuruma göre farklı ağırlıkta sonuçlar doğurabilir.

CAATSA Türkiye’ye Neden Uygulandı

Türkiye açısından CAATSA süreci, Rusya’dan alınan S-400 hava savunma sistemiyle doğrudan bağlantılıdır. ABD, Türkiye’nin S-400 alımını NATO savunma sistemleri ve F-35 programı açısından güvenlik riski olarak gördü. Bu sürecin ardından Washington, 2020 yılında Türkiye’ye CAATSA kapsamında yaptırım uyguladı ve Türkiye F-35 savaş uçağı programından çıkarıldı. Reuters, ABD’nin 2020’de Türkiye’ye S-400 alımı nedeniyle CAATSA yaptırımları uyguladığını ve Ankara’nın F-35 programından çıkarıldığını aktardı.

Yaptırımlar doğrudan Türkiye ekonomisinin tamamını hedef alan geniş çaplı ekonomik ambargo niteliğinde olmadı. Daha çok Türkiye’nin savunma sanayii kurumu ve bu alanla bağlantılı yetkililere yönelik sınırlı ama sembolik etkisi yüksek adımlar olarak uygulandı. ABD Dışişleri Bakanlığı’nın 2020’deki açıklamasında yaptırımların Türkiye’nin Savunma Sanayii Başkanlığına yönelik ABD ihracat lisansları ve yetkilendirmeleri yasağını, ayrıca bazı yetkililere yönelik mal varlığı dondurma ve vize kısıtlamalarını içerdiği belirtildi.

F-35 ve CAATSA Arasındaki Bağlantı Nedir

CAATSA yaptırımlarının Türkiye açısından en önemli sonucu F-35 programıyla bağlantılı oldu. Türkiye, F-35 projesinde yalnızca alıcı ülke değil, aynı zamanda üretim ortaklarından biriydi. Ancak S-400 alımı sonrası ABD, Türkiye’nin programdaki konumunu sonlandırdı. Reuters’a göre ABD yasaları, Türkiye S-400 sistemine sahip olduğu sürece F-35 satışı ve programa dönüş konusunda hukuki ve kongresel engeller doğuruyor.

Bu nedenle CAATSA tartışması yalnızca yaptırımların kaldırılıp kaldırılmayacağıyla sınırlı değildir. Aynı zamanda Türkiye’nin F-35 programına dönüp dönmeyeceği, savunma sanayii iş birliğinin nasıl şekilleneceği ve NATO içindeki askeri dengelerin nasıl etkileneceğiyle de yakından ilgilidir.

CAATSA Yaptırımları Kaldırılabilir mi

CAATSA yaptırımlarının kaldırılması mümkündür ancak bunun yasal ve siyasi şartları vardır. Yasa metnine göre ABD Başkanı, yaptırım uygulanan kişi veya kurumun yaptırıma neden olan faaliyeti sürdürmediğine ya da bu faaliyeti durdurmak için doğrulanabilir önemli adımlar attığına ilişkin Kongre’ye bildirimde bulunarak yaptırımların sona erdirilmesi sürecini başlatabilir.

Bu nokta Türkiye açısından kritik bir tartışma alanıdır. Çünkü yaptırımların kaldırılması yalnızca diplomatik iradeye değil, ABD hukukundaki şartlara, Kongre’nin tutumuna ve S-400 meselesinde bulunacak formüle de bağlıdır. Reuters, Türkiye ile ABD arasında CAATSA yaptırımlarının kaldırılması ve F-35 dosyasına ilişkin görüşmelerin sürdüğünü, ancak hukuki ve kongresel engellerin tamamen çözülmediğini bildirdi.

CAATSA Neden Bu Kadar Önemli

CAATSA’nın önemi, askeri ve ekonomik alanları aynı anda etkileyebilmesinden kaynaklanır. Bir ülkenin savunma sistemi alımı, yalnızca teknik bir tercih olarak kalmaz; diplomatik ilişkileri, askeri ittifakları, teknoloji transferini, üretim ortaklıklarını ve uluslararası finans bağlantılarını etkileyen stratejik bir meseleye dönüşebilir.

Türkiye örneğinde CAATSA, Ankara-Washington hattında güvenlik algısı, NATO uyumu, Rusya ile ilişkiler, F-35 programı ve yerli savunma sanayii hedefleri gibi birçok başlığı aynı anda etkiledi. Bu yüzden CAATSA, yalnızca bir yaptırım yasası değil, aynı zamanda ABD’nin küresel güç mücadelesinde kullandığı dış politika araçlarından biri olarak görülüyor.

CAATSA Şirketleri ve Bankaları Nasıl Etkiler

CAATSA kapsamında uygulanabilecek yaptırımlar, şirketlerin ABD finans sistemine erişimini, ihracat lisanslarını, kredi imkanlarını, teknoloji tedarik süreçlerini ve uluslararası ortaklıklarını etkileyebilir. Özellikle savunma sanayii, havacılık, enerji, finans ve yüksek teknoloji alanlarında faaliyet gösteren kurumlar için CAATSA riski önemli bir uyum başlığıdır.

ABD Hazine Bakanlığına bağlı OFAC, CAATSA ile bağlantılı yaptırımların farklı yasal yetkilerle uygulandığını ve bu yaptırımlara ilişkin düzenlemelerin federal mevzuatla birlikte yürütüldüğünü belirtir. OFAC ayrıca CAATSA’nın uygulanmasına ilişkin bazı yetkilerin ABD Dışişleri Bakanlığı, Hazine Bakanlığı ve Ulusal İstihbarat Direktörlüğü gibi kurumlara devredildiğini aktarır.

CAATSA Sadece Türkiye’yi mi İlgilendiriyor

Hayır. CAATSA yalnızca Türkiye’ye yönelik bir yasa değildir. Yasa, İran, Rusya ve Kuzey Kore ile bağlantılı çeşitli faaliyetleri hedefleyen genel bir ABD yaptırım düzenlemesidir. Türkiye, Rusya’dan S-400 alımı nedeniyle bu yasanın 231. maddesi kapsamında gündeme gelmiştir. Dolayısıyla CAATSA, başka ülkeler veya şirketler için de risk doğurabilecek bir yaptırım mekanizmasıdır.

Bu nedenle CAATSA’yı yalnızca Türkiye-ABD ilişkileri üzerinden okumak eksik olur. Yasa, ABD’nin Rusya, İran ve Kuzey Kore’ye yönelik baskı politikasının parçasıdır. Ancak Türkiye’nin NATO üyesi olması, F-35 programındaki rolü ve bölgesel askeri gücü nedeniyle CAATSA’nın Türkiye’ye uygulanması uluslararası düzeyde daha fazla dikkat çekmiştir.

CAATSA’nın Türkiye Açısından Geleceği

CAATSA dosyasının geleceği, Türkiye ile ABD arasındaki diplomatik görüşmelere, S-400 meselesinde bulunabilecek çözüme, ABD Kongresi’nin yaklaşımına ve F-35 programına ilişkin karar süreçlerine bağlıdır. Ankara, yaptırımların kaldırılmasını ve savunma sanayii alanındaki kısıtlamaların sona ermesini isterken, Washington tarafında hukuki ve siyasi değerlendirmeler devam etmektedir.

CAATSA’nın kaldırılması halinde Türkiye-ABD savunma ilişkilerinde yeni bir dönem başlayabilir. Ancak yaptırımların kalkması, tek başına tüm sorunların otomatik olarak çözüleceği anlamına gelmez. F-35 programı, savunma teknolojileri, NATO uyumu ve bölgesel güvenlik başlıkları ayrı ayrı ele alınması gereken dosyalar olarak önemini koruyacaktır.

Sonuç

CAATSA, ABD’nin İran, Rusya ve Kuzey Kore’ye karşı geliştirdiği kapsamlı yaptırım yasasıdır. Türkiye açısından ise bu yasa, Rusya’dan alınan S-400 hava savunma sistemi nedeniyle gündeme gelmiş ve F-35 programından çıkarılma süreciyle birlikte daha da kritik hale gelmiştir.

Bugün CAATSA denildiğinde yalnızca bir yaptırım metninden değil, Türkiye-ABD ilişkilerinin en hassas başlıklarından birinden söz edilmektedir. Yaptırımların kaldırılıp kaldırılmayacağı, savunma sanayii iş birliğinin geleceği, F-35 süreci ve NATO içindeki dengeler açısından yakından takip edilmeye devam edecektir.

Sıkça Sorulan Sorular

CAATSA nedir? CAATSA, “Countering America’s Adversaries Through Sanctions Act” ifadesinin kısaltmasıdır. Türkçede “Amerika’nın Hasımlarına Yaptırımlar Yoluyla Karşı Koyma Yasası” olarak bilinir.

CAATSA hangi ülkeleri hedef alır? Yasa temel olarak İran, Rusya ve Kuzey Kore’ye yönelik yaptırım düzenlemelerini içerir.

Türkiye’ye CAATSA neden uygulandı? Türkiye’ye CAATSA yaptırımları, Rusya’dan S-400 hava savunma sistemi alınması nedeniyle uygulandı.

CAATSA yaptırımları F-35 programını etkiledi mi? Evet. Türkiye, S-400 alımı sonrası F-35 programından çıkarıldı ve CAATSA yaptırımları bu sürecin en önemli başlıklarından biri oldu.

CAATSA yaptırımları kaldırılabilir mi? Evet, ancak bunun için ABD hukukundaki şartların, Kongre süreçlerinin ve yaptırıma neden olan faaliyete ilişkin siyasi-hukuki değerlendirmelerin aşılması gerekir.

CAATSA sadece savunma sanayii yaptırımı mıdır? Hayır. CAATSA finans, enerji, ihracat, teknoloji, savunma, bankacılık ve diplomatik ilişkiler gibi birçok alanı etkileyebilen geniş kapsamlı bir yaptırım yasasıdır.