İfade Verirken Avukat Zorunlu mu? Haklarınız ve Bilmeniz Gerekenler

İfade verme süreci, ceza soruşturmasının en kritik aşamalarından biridir. Bu nedenle “İfade verirken avukat zorunlu mu?” sorusu, karakola çağrılan ya da savcılıkta ifade vermesi istenen kişilerin en çok merak ettiği konuların başında gelir. Bu yazıda, ifade sırasında avukat bulundurmanın zorunlu olup olmadığını, hangi durumlarda avukatın şart olduğunu ve vatandaşın sahip olduğu temel hakları açık ve anlaşılır şekilde ele alıyoruz.

İfade Nedir?
İfade, şüpheli veya tanık konumundaki kişinin kolluk (polis, jandarma) ya da savcılık tarafından olayla ilgili beyanlarının alınmasıdır. Şüpheli ifadesi, ceza yargılamasında doğrudan kişinin hukuki durumunu etkileyebilecek sonuçlar doğurur.

İfade Verirken Avukat Zorunlu mu? (Kısa Cevap)

Hayır, genel kural olarak ifade verirken avukat zorunlu değildir. Ancak bazı istisnai durumlarda avukat bulundurulması zorunludur.

Hangi Durumlarda Avukat Zorunlu Değildir?

Aşağıdaki durumlarda kişi, avukatı olmadan da ifade verebilir:

• Reşit (18 yaşından büyük) ise

• Engelli değilse

• Kendini savunabilecek durumda ise

• Suç, zorunlu müdafilik kapsamına girmiyorsa

Bu hâllerde kişi, isterse avukat çağırabilir; istemezse avukatsız ifade verebilir. Ancak bu bir hak olup, vazgeçilmesi kişinin kendi iradesine bağlıdır.

Hangi Durumlarda Avukat Zorunludur? (Zorunlu Müdafilik)

Ceza Muhakemesi Kanunu’na göre aşağıdaki hâllerde avukat zorunludur:

• Şüpheli veya sanık 18 yaşından küçükse

• Sağır, dilsiz veya kendini savunamayacak derecede engelli ise

• Üst sınırı 5 yıldan fazla hapis cezası gerektiren bir suç söz konusuysa

Bu durumlarda kişi “avukat istemiyorum” dese bile, baro tarafından kendisine bir zorunlu müdafi atanır ve avukat olmadan ifade alınamaz.

Avukatsız Alınan İfade Geçerli midir?

Eğer avukatın zorunlu olmadığı bir durumda ifade alınmışsa ve kişi kendi rızasıyla avukatsız ifade vermişse, bu ifade hukuken geçerlidir.
Ancak:

• Kişiye avukat hakkı hatırlatılmamışsa

• Baskı, tehdit veya yönlendirme varsa

• Haklar açıkça anlatılmamışsa

bu durumda ifade hukuka aykırı sayılabilir ve delil olarak kullanılamaz.

Avukat İstemek Soruşturmayı Aksatır mı?

Hayır. Avukat istemek:

• Suçluluk göstergesi değildir

• Aleyhe değerlendirme sebebi olamaz

• Hukuki bir haktır

Hiçbir kolluk görevlisi, “avukat çağırırsan işin uzar” gibi yönlendirmelerde bulunamaz.

İfade Vermeden Önce Bilinmesi Gereken Temel Haklar

• Susma hakkı vardır

• Avukat talep etme hakkı vardır

• İfade tutanağını imzalamama hakkı vardır

• İfadede düzeltme isteme hakkı vardır

Bu haklar, ifade alınmadan önce kişiye açıkça bildirilmek zorundadır. Her ne kadar her durumda zorunlu olmasa da, ifade verirken avukat bulundurmak çoğu zaman kişinin lehinedir. Özellikle ceza tehdidi içeren dosyalarda, yanlış veya eksik bir beyanın ileride telafisi zor sonuçlar doğurabileceği unutulmamalıdır.